Home Sin categoría TORNA IXO RAI!

TORNA IXO RAI!

Charramos con Flip y con Jota en as metaz d’a Chicorrona Chira dimpués d’a reaparizión d’o Pabellón de Zaragoza 

Nos trobamos con Jota y con Flip e nos peta fer bella pregunta debán d’a suya rebiscolata cual au Phoenix:

Pos que o nombre sí que importa y no dixa indiferén Tos sentiz comprenditos?

JOTA: O nombre ya sabez que estió bella cosa casual. Yera ro más natural: ¿qué nombre nos metemos ta fer un conzierto e disolver-nos? Pos, ixo… ixo rai!

Lugo con o paso d’o tiempo, pues veyes que ixo de que bi aiga una “x” “mete marcha”. En l’anunzio d’o conzierto d’abril que se fizo en a radio le fiziemos repetir a ro locutor a grabazión antera porque deziba “Icso raí”. Ixo sólo le’n premitiemos a Labordeta!

-Flip: Una vegada montando a la frontera d’el conzello de Monzón se mos va amanar un polizía local a demanar la lizenzia monezipal y cuan mos pregunta el nombre y le respondemos que “Ixo Rai!” se mos revuelve y dize: Cómo que rai!, Ya creigo que lo nesezito pa meter-lo a l’informe! En territorios difuera de zonas aragonesoparlants se i piensan que ye euskera pos parixe estar que en bel parlache euskaldun se gosa usar como “Flore-te”. En catalán ye cuasi la mesma esprisión Això Rai! Y si no saben que quiere dezir… Ixo Rai! Ya l’aprenderán.

Qué tos fizo dixar-lo estar ya en fa de tiempos. No rematemos alavez d’apercaziar a razón, no tos iba bien?

Jota: As razons estioron personals. En a colla yéramos ueito presonas. Y bellas dixas capitoron que o suyo tiempo en Ixo rai!, u en a musica, eba rematato. Coinzidiemos varias presonas en a misma situazión, y ro resto d’a chen d’a colla pensó que igual yera ro inte de dixar-lo toz. Asinas tamién teniemos a folla de marchar en un conzierto bien entalto.

-Flip: La industria musical no va aduyar guaire a que conchugásenos las vidas y endrezeras de toz nusatros… Una colla de más de ueit presonas ye difízil d’arrozegar per ixes camins. Las incursions al mercau español, las radioformulas, los sellos de mosica y los promotors artisticos van distorsionar a saber-lo cuanto la nuestra dinámica e ixo va fer que nos baixásenos d’el carro a retegot asta que vam decidir fer un sanmartín.

“20 años dimpués“ d’un Sanmartín y en carne mortal, soz plegatos de propio, de propio a qué?

-Flip: La nuestra motivazión va estar amagada hasta el 23 d’abril, encá que la publicazión d’el Libro de Alfonso va estar el detonant… Tampó no amagamos que estar unatra vegada incomodos y fer la tana nos seduze igualment.

Jota: Agora ya podemos dezir que a razón de chuntar-nos ixa tarde de setiembre en a casa de Alfonso Fotografía: Victor A. Perdomo Entrevista respondita por escrito   os doze ex miembros de Ixo Raí! estió ro libro “Bendita fue la hora” que eba escrito y que remataba de presentar. Pero a razón de chuntar-nos a tocar estió Juanito. En ixe inte ya yera malaudo, y nos feba goyo puyar-nos atra vegata (a zaguera) con él a un eszenario. Pero no creyébanos que iba marchar tan aventata a enfermedat…

Cómo se vive ixa acullita entusiasta d’a soziedat aragonesa?, portaladas en os papels e tetulars epicos en os que charran d’a vuestra tornada como “un concierto para la eternidad“. Ye posible que pueda fer-tos pensar en una tornada estable dende a madudez?

-Flip: Emos agoyato de milenta d’emozions, retrobadas y un reconoiximiento sorprendente y al que estamos ben agradezius, sí, pero s’acabó… o no? Mos fa goy que mos faigan el rendivú perque saben que no en hay més, ha ha ha!

Jota:Yo ya no digo cosa! Vente añadas dezindo que no tornaríanos nunca… y astí somos. Por atra parti todas ixas criticas y titulars… Pero somos onze presonas con os suyos treballos, familias, zercunstanzias… Tornar a fer istos siete o güeito conziertos ya ye estando una pechugada buena.

Fillos d’a iniziativa sozial e os movimientos culturals d’os 80, de feito crexiemos chuntos con vivenzias compartitas, como ixe faxo d’atuazions de “L’Aragonés en a Carrera”, conziertos e grabazions de “A Ixena”, etz… Tampoco no podemos xublidar a nuestra aportazión dende o LFA a ra finanziación d’o vuestro disco primero.

-Flip: Gratitut y cariño a qui van estar companyers “d’esferras”. Ye el tiempo de que nueva sangre s’embreque. Per la nuestra part, refirme y aplausos a toz ixes que se van deixar vida, diners y fuerzas per transformar la reyalidat en cualque compromís.

La nuestra trayectoria conchunta charra per nusatros y per las obras mos conoixerán.

Vamos toz a’l mesmo barco, mos influyimos mutuament…

Qué solache tos queda e qué remeranza alzaz d’istos feitos? Cómo han trasformato a vuestra traza d’alufrar a reyalidá lingüistica en Aragón?

-Jota: Nusatros metiemos l’aragonés y o catalán d’una traza prou natural. Ye verdat que os creditos d’as fuellas d’os discos yeran en aragonés. En ixe inte ixo yera una ozión, podébanos dizir que militanzia cultural. Pero a presenzia de ro aragonés en as letras nuestras yera “proporzional”. En o nuestro país charramos o conoixemos l’aragonés unas 10.000 presonas, un 0’7% d’a poblazión. Nusatros sólo grabamos dos cantas en aragonés y atras dos en catalá en zinco discos… Dimpués arriboron muitas collas que fazioron todas as cantas en aragonés : a Orquestina, Mallacán, Prau, Comando Cucaracha… y agora Au d’astí, Nuei en bellas cantas… Ista chen ha feito muito más que nusatros. Creigo que l’aragonés sigue estando una luenga en as zagueras bocadas si lo acomparamos con atras luengas como ro vasco o ro catalán. Pero ye millor que nunca! Ni encapinaus podebános pensar que güei íbanos a estar asinas en o sieglo XXI.

-Flip: Se i veyen cambios a millor, reconoiximiento, legalidat inzipién y rispeto a penar que la caverna ha reaccionau negando la mayor y espardendo odio enta las minorías y los diversos. La muerte de viellos ragonadors patrimonials mos deixa un forau imposible de compensar… ye el momento de los chovens, charrar, creyar, creixer, complegar…

Os mentiders culturals aragonesistas y atros zerclos, vezinals, de compromís sozial, tos adoran pero gosaz refilar etiquetas, ascrizions que tos clasifiquen e patrimonializen, cómo ye o vuestro sentir con ista custión?

-Jota: A nuestra intinzión de primeras yera zenar, tocar y pasar-nos-lo bien. Fébanos letras que contaban as cosas que mos pasaban, charraban d’os lugars an yéranos, d’as luitas d’os nuestros vicos… metébanos una bandera de cuba en o eszenario porque sí, y charrábanos n’aragonés por o mesmo. A vegatas yera más surrealismo que atra coseta. No yéranos consziens d’ixa militanzia. A chen, lugo, pilló toda ixa “puesta en eszena”, ixos mensaches y los fizo suyos. Y a la fin, creigo yo, que Ixo Rai! se tornó en ixa chen. Pleguemos estando lo que ra chen yera y o que ra chen quereba que estase Ixo Rai!

-Flip: Como va dezir fa poco María del Monte a l’Orgullo de 2022 “soy una más de vosotras”, las luitas populars mos tocan y las peliamos como cualsiquiera, vamos estar insemisos y continamos resistindo a la guerra, treballadors sindicaus, “chóvens (u no) organizaus (u no)” activistas culturals dende la practica ludica de la cultura, femos cultura y consumimos cultura… vivimos, gozamos la cultura d’una traza natural, ye la gran transformadora d’el nuestro arredol.

Ista entrevista pa l’ Orache se ye fendo en metat d’una chicorrona chira en o estiu de 2022 ¿qué queretz comunicar a ixa chen que tos va coneixer o siglo pasau y que torna a ascuitar-tos en o 2022? ¿Qué pasa con os que han crexiu sinse IXO RAI! y que s’amanan a sentir-tos?

-Jota: Que desfruten de ros conciertos pero que agora son atras collas a ras que tienen ascuitar, refirmar. Que totz y todas ixas chóvens son uei os protagonistas.

Soz testigos d’un Aragón culturalmén diverso En qué lugars tos han tratato y valurato más?, An tos pillan millor a retranca que gastaz?

-Jota: En totz os lugars d’Aragón estiemos con buen implaz. En lugars grans (Samianigo, Alcañiz, Uesca, Ejea, Zaragoza…) y chicorrons (Labuerda, Candearenas, Asín, Ruesca…), de l’Altoaragón (Benás o Canfrán…) y de ro Maestrazgo (conziertos tremendos y surrealistas en Cantavieja…). Pero an siempre se mos rezibió con os brazos ubiertos y tornábanos con goyo totz os años estió en Catalunya. En istos tiempos de politicachos y chuegos olímpicos cal dizirlo alto y zereño.

En agüerro se preveye a final de la Ch. Ch. Agora sí que sí. Qué erenzio dixaz a qui tos pueda recullir a vez, esteticamén u ideyoloxica?

-Flip: ¡Cantaz, tocaz, creyaz collas, escribiz, debuxaz, bailaz y no tos estez callaus ni seigaz cómodos pa los poderosos, cosiraz a los grupos que tenez a’l canto, no deixez solos (fez gasto, leñe!) a qui fan lo que vusatros no podez u no tos deixan fer. Sobre tot…que no se tos quede el culo tobo a l’asiento!

-Jota: Tot ixo! Bien dito Flip!