Ángel Vergara
Antis más s’eba clamau O Plano d’Ansó, pero ya fa muito que ixa parti d’a depresión intrapirenenca ye conoixita como A Canal de Berdún. A villa que li da nombre ye plantada, bien vistera, alto d’un tozal. O casco viello ye alto d’ixa corona, y una chorrotera de casas s’esparrama por a costera d’o solano, plegando dica a carretera que va de Chaca enta Pamplona. As anviestas dende alto son goyosas y l’arquitectura tradicional prou bien conservata, con un puyal de portaladas de piedra, a más de bels edificios singulars, como a ilesia, o palacio d’o Marqués de Lacadena u a barbacana. Una d’ixas casas – no o palacio, profés – ha síu acotraciada por as chens de La Chaminera como un punto de trobada d’as mosicas tradicionals. Ye Casa Chuglar. Casa, por ixo, porque en ye y Chuglar por o dople sinificato de “persona diestra en mosica y artes escenicas populars” y de “flauta de tres foratos que se gosa tocar de conchunta con o salterio”. Ixe vocable que, ye de dar, promana d’o latín jocular s’emplegaba más d’antes en toda A Canal, as Vals ozidentals y a Val d’Onsella pa nombrar un estrumento que eba síu muito popular en ixas redoladas y que aun remane vivo en bels lugars de A Chacetania y o Alto Galligo. Chuglar y variedaz como churlar, chuldar, xuldar ye sinonimo de chiflo, flauta o chicotén, anque iste zaguer vocable se gosa emplegar dende fa un tiempo – por una curiosa metonimia istorica – pa nombrar a o salterio.

O casalicio do se troba Casa Chuglar tiene una larga istoria: a más de vivienda, estió escuela de nirnas, botiga y, en os años 70 pasatos, seu d’a Berdún International Painting School. Ixo, que puede sonar a chunga, estió una reyalidat que muita chen d’o lugar remera con goyo. Dos familias inglesas plegoron ta Berdún, inamoratos d’o paisache y d’a suya luz, e astí atrapacioron una escuela de pintura ta do plegaban collas de países anglofonos. As carreras, bellas casas e as tabiernas d’o lugar s’aplenoron de chen que pintaba, conviviba y desfrutaba d’a vida local. Sía por ixo u no, en Berdún bi ha buena cosa de chen con gran capacidat artistica.
« dende a cultura también se treballa por mantener vivo o mundo rural »

A casa conserva trazas patrimonials como as fronteras con a suya portalada adovelada, y una d’as pocas chamineras tradicionals, con o suyo fogaril, que i-quedan. A destribución d’espacios ye una miqueta embolicada, como gosa ser en edificios viellos con muita istoria dezaga, pero con muito encanto. Una d’as razons d’enrestir iste proyeuto ye también contrebuyir a mantener vivo un patrimonio arquitectonico en periglo: as casas vueitas ascape s’espaldan.

En as dos plantas baixas (as dos a ran d’a carrera seguntes entres por o solano u por o paco, por o costerudo d’o terreno) bi-habrá exposicions de temas mosicals. As primeras serán de estrumentos de tradición popular en Aragón la una, e de Mosica y Ciencia l’atra. Con o tiempo s’en ferán de nuevas. A Casa quiere estar motor d’iniciativas y actividaz alredor d’a mosica (conciertos, tallers, cursez…), pero también d’as artes en cheneral. En os dos años zaguers, de conchunta con o concello y a colaboración de muita chen berdunesa s’han feito dos edicions d’o festival ArteSonado, embrecando a muitas personas d’o lugar y d’a redolada. Cara t’a presentación – nos fa más goyo ixo que “inauguración” – bi ha una programación de conciertos, tallers y trobadas con muit buena acullida. Emos apatrusquiau, con o enfilamiento artistico y o diseño de Alberto Gamón, un mural en a frontera d’a escuela que s’ha feito a vecinal, con a colaboración de muita chen de todas as edaz. Iste agüerro bi ha una programación que prencipió con un concierto de Carmen París y remata con bella pieza teatral; entre meyas será a presentación d’a casa o día 4 de noviembre.

A ubicación de Berdún, a trenta kilometros de Chaca, igual d’a muga de Navarra y, en linia dreita, o mesmo d’a buega de Francia, convida a prexinar un puesto de trobada alredor d’as mosicas tradicionals d’os Pireneus y dende astí, d’o mundo. A bogal variedat cultural d’istas montañas nos fa recordar que “local” y “universal” son dos caras d’a mesma moneda.
Casa Chuglar quiere estar un centro de divulgación d’o patrimonio mosical popular, pero también una enchaquia pa esbulligar a cultura en cheneral, treballando a ixena con a chen d’o país.
Creyemos que dende a cultura también se treballa por mantener vivo o mundo rural.
#casachuglar









