O 25 d´abril de 1707, en a Baralla d´Almansa van cayer derrotatos os exercitos de defendeban os dreitos e libertaz nacionals d´a Corona d´Aragón e retaculan ent´as zonas libres d´o “Principat de Catalunya”, perdendo por o camín, en sucesivas luitas, os territorios d´o “Regne de València” e albandonando ros territorios d´o Reino d´Aragón, por estar insotenible a suya defensa, a o absolutista Borbón Felipe V qui, o 25 de mayo de 1707, prene ra ciudat de Zaragoza. Un mes dimpués, traicionando ros Fueros que heba churato defender e por “Dreito de Conquiesta” dentran en vigor os suyos “Decretos de Nueva Planta” (29 de chunio de 1707), abolindo ros Fueros e libertaz d´Aragón y Valencia e imposando as leis castellanas en ditos territorios.
Entre o 25 de chulio de 1713 y o 11 de setiembre de 1714, se produz o“Sitio de Barcelona” e ye en chulio de 1714, cuan i plegan 20.000 soldatos franceses e se prepara o zaguer asalto. O 12 e 13 d´agosto de 1714 l´artillería enemiga, bombardeya intensament a muralla norte, ubrindo un bocolón en ella, pero as tropas borbonicas estioron repelitas por os defensors, entre os cuals, s´i trobaban o Rechimiento d´Infantería Voluntarios d´Aragón e o Rechimiento de Dragons de San Miquel, que yera un rechimiento formato por coracers de caballería aragoneses.

O 4 de setiembre de 1714, as tropas invasoras, ofreixen una propuesta de capitulación. A respuesta d´os defensors estió, que soque reblarían si se conservaban os fueros e libertaz por os que yeran luitando. Se negó ixa demanda y o 11 de setiembre de 1714, caye a ciudat debant d´a imposibilidat de defender-la, ya raditos de personal suficient. Con tot y con ixo, se rinde a ciudat o 12 de setiembre de 1714, o 13 de setiembre ye ocupata y o 18 de setiembre de 1714, se produz a capitulación d´a ciudat de Bracelona, rematando asinas con a guerra e con a perda d´os Dreitos e Libertaz Nacionals, d´a clamata Corona d´Aragón. Ye en 1716 cuan se proclaman os segundos decretos de nueva planta, que imposan o absolutismo borbonico por tot o territorio d´o “Principat de Catalunya”.
En o sitio de Barcelona, os defensors cayitos en a baralla, mas que más, os Aragoneses e Valencianos, son apedecatos en o Fossar de les Moreres (clamato asinas por tener buena cosa de moreras plantatas en a redolada), un viello fosal perteneciente a l´adchacent Basilica de Santa María del Mar. O 3 d’abril de 1787, por orden de Carlos III, se suprimen os cementerios parroquials por razons de salut publica, encara que no ye dica 1802, con a visita de Carlos IV t´a Basilica, que o Fossar yee clausurato e disimulato. O 17 de marzo de 1816, s´ordena que toz es cementerios parroquials de Barcelona sian enrullatos; con ista supresión, se propicia ra construcción d´a plaza.

Con a “Renaixença”, se reviscola ra memoria d´os feitos de 1714 y arredol de 1870, s´empecipia a celebrar en o fossar, a “Diada de l’Onze de Setembre”, con a traza d´un homenache t´os cayitos.
A radiz de que, o 4 de mayo de 1884, Frederich Soler i Hubert, dramaturgo y poeta catalán, más conoixito por o seudonimo de “Serafí Pitarra” con o que siñaba as suyas obras, aconsigue o primer Accèssit al premi l’”Englantina d’Or” d´os chuegos florals con o poema “Lo Fossar de les Moreres”, a on conta ra historia d´un abuelo e o suyo nieto, encargados d´apedecar en o Fossar a os cayitos en o “Sitio de Barcelona” en do soque s´apedecaban a os defensors d´a ciudat y no pas a os traidors en o bando d´o felón borbonico. L´abuelo se guardaba un granizo pesar, que yera que o suyo fillo e pai d´o nieto suyo, luitaba en as filas borbonicas y o momento que no querió que arrivara, plegó bel día, cuan le i levoron a o suyo fillo, muerto en un d´as barallas, y alavez iste abuelo pronunció as celebres parolas por as que pasó a l’historia, o mencionato poema:

“Al Fossar de les Moreres no s’hi enterra cap traïdor fins perdent nostres banderes serà l’urna de l’honor”
Lo 11 de setiembre de 1913, a colla chovenil Joventut Nacionalista “Els Néts dels Almogàvers” y o “Casal Nacionalista Martinenc” realizan o primer acto politico en o Fossar de les Moreres e dos años dimpués, en a Diada de 1915, i ficoron una placa niera con a leyenda en blanco, baixo una brenca de caixico an yeran escritos os primers versos d´a poesía de “Serafí Pitarra”, antes descrita.

Durant a dictadura de Primo de Rivera (1923-1930), os actos d´a Diada en cheneral y en o Fossar en particular estiroron vedatos, tornando a constituyir-se en 1930. En 1931 se proposa por primer vegata ra dignificación d´o Fossar, plantando-ie cualques moreras e sacando-ne as barracas comercials que ocupaban l´espacio. En 1933, ”Els Néts del Almogàvers” fican una lampa de fierro debaixo d´a placa an que cremaba una flama en alcordanza d´os cayitos en 1714.
Entre 1936 y 1938 continan fendo-se os Homenaches, encara estando en guerra. En rematar a mesma, os franquistas vedan os actos, en sacan toz es emblemas e siñas y destruyen tamién a placa.
En 1977, malas que feneixe o dictador e rematando os años de terror y esferras, se torna a meter una nueva placa a traviés d´a “Comissió Pro-Fossar de les Moreres”, chermen d´o que hue ye l´asociación “Memorial 1714” e se leva a fin, o primer acto independentista ta o Fossar, dende a zaguer vegata, en 1938. Ista nueva placa, no i va a durar guaire ya que, en o 1978, estió destruyita en un sabotache españolista. En ixe mesmo año se constituye a “Comissió Pro Fossar de les Moreres-Memorial 1714” que s´adedica tanto a ra dignificación e preservación d´o puesto, como a ra recopilación e transmisión d´a información sobre los feitos ocurritos en 1714. En as zaguerías de 1978 u primerías de 1979, se torna a instalar-ie a placa que estió destruyita por os españolistas.

En 1983, se constituye el “Secretariat Memorial 1714”, con a voluntat de continar actuando ta recuperar e dignificar o Fossar. Es iste sentito, s´eleva una demanda t´a Cheneralidat, ta que sía declarato conchunto historico-artistico en 1984, e será presentata dita solicitut en o Parlament de Catalunya. En 1985, se constituye, definitivament, a “Associació Memorial 1714” que ye a que arriba dica hue, con os mesmos obchetivos que as suyas predecesoras.
En 1986 s´escomencipia ra remodelación d´a plaza y o Parlament fa decisión de que cal respetar o carácter simbolico y altament patriotico d´o puesto y que cal que en quede constancia. En 1999 se declara a o Fossar de les Moreres Bien Cultural de Interés Nacional (BCIN), abuegando un perimetro de protección.
En 2001, se construye a la fin o “Pebetero de la Llama Perpetua”, por dencima d´un muro de mármol royo (en remeranza d´a sangre derramata), en do son gravatas ras famosas estrofas d´o poema de “Serafí Pitarra”.

En 2006, l’Asociación Cultural Rebellar (Zaragoza), encomienza l´homenache a os aragoneses cayitos en a defensa de Barcelona. En 2016, o partido político Estau Aragonés, s´achunta a l’Asociación Cultural “Rebellar”, en o suyo homenache a os aragoneses cayitos en o “Sitio de Barcelona”, que o 11 de setiembre, se rinde en o Fossar, y que en l´actualidat contina realizando-ie.
Dende a celebración d´a Diada de 2021, Estau Aragonés, a traviés d´a suya “Assemblea de Catalunya” s´adscribe a la “Associació Memorial 1714”, ta dignificar a memoria d´os aragoneses apedecatos en o “Fossar de los Moreres”, por o que participa en l´acto como una entidat asociata más, fendo especial homenache t´os Aragoneses cayitos en o “Sitio de Barcelona”, chunto a atras entidaz politicas e culturals, que tamién fan homenaches a valencianos cayitos en defensa d´os mesmos dreitos e libertaz nacionals: fendo-se asinas en un acto conchunto de confraternización entre dos nacions chirmanas.
Dende alavez cada año, Estau Aragonés (EA) Assemblea de Catalunya, participa en iste acto, ta que no caiga en l´olvido, o sacrificio d´ixos valerosos aragoneses, que dioron a suya vida, de conchunta con os suyos chirmans, valencianos, mallorquins e catalans, por defender os nuestros fueros e libertaz concarando-se con o absolutismo borbonico.
Dende EA Assemblea de Catalunya, convidamos a tota ra ciudadanía aragonesa a participar en os sucesivos Homenaches, que se levarán a fin, cada once de setiembre en o Fossar de les Moreres.
¡¡¡Honor y Gloria por siempre!!!










