Home Sin categoría L’OCCITÁN, Una luenga menazata

L’OCCITÁN, Una luenga menazata

David Grosclaude.

Partiu Occitán. Vicepresident European Free Alliance.

L’occitán ye menazato. Francia ye una mica como un fosal de luengas e primero d’os idiomas que cualifican de “rechionals”. Ye un estato que reconoixie oficialment o francés e nengún atro. L’articlo 2 d’a Constitución disposa, dende 1992, que a “luenga d’a Republica ye o francés”.

Con tot e con ixo, poquez Estatos tienen una diversidat lingüistica tan important. O numero total de luengas d’o territorio d’a Republica Francesa puya ta 75. Muitas son luengas de territorios d’ultramar e ueito son d’o territorio hexagonal. D’ixas luengas l’occitán en tien a gran parti de fablants.

Pero no bi ha nengún idioma que no seiga en periglo d’acotolamiento. Podemos dicir que os ueito idiomas hexagonals, b’incluyendo l’occitán, no reciben l’aduya d’una politica lingüistica digna d’ixe nombre. O impide a Constitución, pero también a ideya de que a diversidat lingüistica puet estar un periglo pa la unidat politica.

Ixa dinamica negativa la conoixe l’occitán. Son 15 millons os parladors en o territorio d’a luenga occitana pero, seguntes as estimacions y seguntes as encuestas, semos arredol d’un millón de fablants de l’occitán (en as suyas diversas modalidaz). No existe garra censo oficial en Francia respecto a os idiomas que fablan os ciudadanos. O millor pa no fer cosa ye no parar-ne cuenta!

Pro a fes, podemos adhibir-ie a os parladors una población d’alto u baixo 3 millons de presonas que entienden o idioma prou bien, pero no fablan. De vegadas, no en tienen un libel de conoiximient prou alto pa fablar y de vegadas ye o contexto social qui no lo premite.

No faré agora una historia d’a nuestra luenga, pero l’occitán, como lo sapen tos, tien una historia de mil anyadas, y existen un camatón de libros que les premitirán documentar-se-ne en o respecto.

Luenga d’os trobadors, luenga d’una literatura que tien mil anyos, l’occitán estió tamién luenga politica y alministrativa y luenga oficial en bellas partis d’o territorio (Bearn por eixemplo).

A politica de represión lingüistica s’inició con a monarquía y continó con a Revolución Francesa dende 1794. Pro a fes, l’occitán siempre tenió esfensors, siempre bi Cruz occitana en a Seu de Teruel Articlo escrito en ortografía AAL 2023  habió militants pa actuar, e encara bi’n ha. Pero a luenga d’o poder politico, d’o poder economico ye o francés. Estió, dende o principio d’a escuela obligatoria, en l’anyo 1882, a unica luenga que se podeba fer servir.

O 95% d’o territorio d’a luenga occitana ye situato en o estato francés. Doce vals d’os Alpes d’Italia son también de luenga occitana y pro a fes en o estato espanyol ye a Val d’Arán. Estió, dica o 2011, l’unico territorio que teneba l’occitán como luenga oficial. A partir, d’o 2011 a oficialidat de l’occitán s’estendilló a tota Catalunya, pero d’una traza prou simbolica. Significa, con tot y con ixo, que l’occitán ye uno d’os tres idiomas oficials en Catalunya y que un ciudadano puet dirichir-se ta un funcionario cualsiquiera d’alministración catalana en luenga occitana.

Pero gracias a las movilicacions de militants se creyoron, china chana, escuelas an o idioma d’ensinyaza ye l’occitán. A primera naixió de l’anyo 1980 en Pau. Estió un movimiento que conoixioron tamién atras luengas: o euskera, o bretón y o catalán. Actualment i existen arredol de sesanta escuelas inmersivas Calandreta. A creyación d’as Calandretas (per a voluntat d’a ciudadanía) premitió presionar t’o sistema educativo publico, pa que se creyaran escuelas an s’imparten as clases en francés y en occitán (50% en cada idioma). Pero ixas escuelas continan estando minoritarias. No representan más que o 5% d’o total de ninos en edat escolar. Cal sinyalar que un movimient ye venito esembolicando-se dende fa vente anyadas, en bellas partis d’o territorio, que son clases d’idiomas pa adultos. Pero ixe movimiento tamién se concara con a necesidat de formar mayestros. Queda muito per fer y a faina ye inmensa en totas as esferas (publicación de libros de texto, creyación de programas de radio y de televisión…).

Formamos mayestros, pero en mancan muitos. A demanda ye alta entre os pais que quieren que os suyos fillos aprendan o idioma. Pero no bi ha voluntat estatal. Per eixemplo, una lei estió votata en o 2021, per una mayoría d’os deputatos pero lo propio ministro d’educación interpuso un recurso ante o Consello Constitucional que, de camín, saco a suya “arma” de destrucción lingüistica que ye l’articlo 2 d’a Constitución. Se invalidó gran aprti d’a ley e prencipalment a que se referiba a la legalización d’a inmersión en a ensinyanza. Oficialment, nomás o francés se puet fer servir como luenga d’ensinyanza. As escuelas que existen gracias a melitants serán toleratas per a ley, pero cuasi as quereban ilegalizar.

Con tot y con ixo, a situación no ye de raso mala. Tenemos una literatura dinamica, escritores, periodistas, artistas, cantantes, poetas, radios… pero fa falta lo que amenista tota lenga pa desembolicar-se: una politica lingüistica de verdat.

Os esfensors d’as luengas minorizatas en o estato francés (bascos, bretons, catalans, corsos e occitans) colaboran pa conseguir progresos lechislativos; pero o centralismo ye un freno muito potent y as rechions no tienen competencias lechislativas ni recursos suficients. Y, de cabo cuan, también cal decir-lo, en as rechions occitanas fa falta voluntat politica. Que anque seiga la dreita u a ezquierda en o poder en París o problema ye pendient.

A chestión lingüistica ye politica, en Francia, y ye o mesmo en tos os paises d’o mundo. Pero en Francia o centralismo apiora a situación.