Home Sin categoría O TIRO DE BOLA EN ARAGÓN

O TIRO DE BOLA EN ARAGÓN

Carlos Cubero President d´o Club Barraires de Zaragoza

En dó queda o tiro de bola?

Si, les ne preguntamos t´os Zaragozanos mayors de 50 años, de seguras que responderán a la fin d´os Pinars de Torrero, discurrindo por o Camín natural enta Cuarte y Val Madriz. Si les ne preguntamos t´a chovenalla, talment ya no sepan ni de que somos charrando, soque bels mozos d´a comarca de Val de Xalón que encara conservan con bella mica de viveza a Bola Aragonesa. Ta estar más exactos los de Calatorau, L’Almunia y Epila, ísta zaguera an mayor afición bi´n ha, gracias a os chitans d´o club Camarón, fidels seguidors d´o “Cordobés”, un d´os millors boleadors de tota ra historia d´o nuestro deporte.

Si esnavesamos por os retes sociales i trobaremos pinceladas d´actualidat d´a bola aragonesa que ya tasament se circuncribe ta trobadas deportivas entre as mencionadas localidaz pero tamién en belatras, que adintro d´as suyas fiestas patronals, lo i mantienen como una exaltación d´a suya identidat local, más por argüello que no por esprito competitivo, como cualcosa de mena costumbrista.

Recientement, y dezaga 16 años d´inactividat en Zaragoza, a Federación Aragonesa d’Esportes Tradicionals (FADT) recuperó ro Campeonato d´Aragón d´as fiestas d´o Pilar, aconseguindo cierta asiduidat de publico y alcanzando un buen nivel deportivo. Venció sin de sorpresa, o club d´Epila con a parella formada por Pedro Jiménez “Jarias II” y Daniel Jiménez “Chamaco” que s’imposoron con solvencia y un tiro de ventacha a os suyos rivals, os chirmans Villuendas d´o club de Calatorau, fidels continadors d´a empenta d´o suyo tío Julio Cubero.

Si nos metemos a “googlemapear”, u rechirar en a guía de carreras, nos chocará ra existencia de multitut de carreras y camins que levan por nombre o tiro de bola, de bola u o tiro por tot Aragón. (Grisén, Litago, Ariño, Pedrola, Perdiguera, Nigüella,…) y dica en a capital mesma con a carrera “el tiro” en o barrio de Torrero, an que precisament ye más vivo o recosiro d´o nuestro deporte vernaclo, y ye que historicament muit cercano a iste punto, yera de do parteba o “desembarre” d´a plaza d´as Canteras dica ras tapias d´o cementerio y que conforme se fue urbanizando o distrito, o gudrón desplazó o suyo chuego ent´os camins de tierra d´as afueras.

No fa guaire una colla de romanticos habió de recurrir ta o movimiento vecinal ta impedir que un vial de salida d´o centro comercial Puerto Venecia, esboldregase o camin clamato d´o tiro de bola. Si pillamos a bici y femos un paseo por a redolada d´os pinars encara i veyemos placas de trafico que impiden aparcar, sabados, dominches y festivos por motivo d´a practica d´o tiro de bola, encara que ya dificilment isto suceda.

Pero faigamos un alto en o Camín:

Qué rayos ye o tiro de bola y dende cuán se chuga?

Ye un deporte tradicional d´arraigo popular que combina a cursa con o lanzamiento d´una bola de fierro de 75 milímetros de diámetro y un peso de 1,66 kg, en o cual vence a parella u o individuo que cubra ra distancia pactada en o menor numero de lances, estando o recorriu d’ida e tornada, con una distancia total arredol d´os 2 y 7 kilometros seguntes a importancia d’a tirada. A bola aragonesa ye una modalidat deportiva federada cercana a atros chuegos europeos como son o “road bowling” irlandés o “ból an bhóthair”, y o “boßeln” alemán, si bien as suyas modalizaz podrían entender-se como más livianas en fer servir-ie bolas muito más licheras y en disputar-se os partius con 4 u 5 lanzamientos, más as fases d´amillora.

Como curosidat o boleo conquense ye en a suya practica más europeo que no aragonés, a penar d´a cerquera nuestra. A bola aragonesa destaca por a suya desichencia fisica, debiu a o suyo peso y a ras suyas distancias recorridas, situación talment aupada por ixe caracter aragonés de querer fer contrimuestra d´estar o individuo más  fuerte d´o lugar, cosa acreixida en os retos de pique y apuestes cruzaus que lo fan más atractivo ta o publico que tamién se i amana a chugar-se os cuartos.

As mas granizas disputas yeran retransmitidas de cabo ta cuan por arradio, trasladando o suyo seguimiento ta plazas publicas y tabiernas en do d´as ventachas con a bola y d´os consecuents apuestes iban fendo-ne notas en pizarrins.

Bel antropologo ha visto en ixa particular idiosincrasia d´o deporte aragonés tener retrai con o tipo vasco-navarro que tamién ye muit amigo de desafíos y apuestes economicos y que gracias a ixo, a pelota man, o levantamiento de piedra y a pica de troncas han sobreviviu con gran arradigo pues suposa una contraprestación economica ta os suyos deportistas, ya que os apuestes formals deixaban un porcentache d’esquimen economico ta o vencedor d´a disputa, por ello os millors cestapuntistas desembolican a suya vida profesional en Las Vegas (EEUU), que l’aupan en a ciudat d´o chuego.

Conoixer l´antigüidat d´o tiro de bola con exactitut resulta a-saber-lo complicau. Manimenos, sabemos con seguredat gracias a textos historicos que alcanzan 500 años d’edat, que posiblement tienga o suyo orichen en o entrenamiento melitar con bolas de cañón ta medir ludicament a suya fortaleza y resistencia. Gracias a l’historiador Isidro Villa sabemos que os moriscos de Calatorau yeran tan integraus que lo practicaban con tal asiduidat que o mesmo cabildo d´o Pilar -que los protecheba-, habió de vedar-lo porque dimpuesas no teneban diners ta bosar os impuestos a causa d´apuestes ligaus a íste chuego e podeba desembolicar en pleitos etnico-relichiosos.

Pero realment preoupant ye saber dica cuan continará practicando-se, ya que mientres sía tramsitiu soque de pais ta fillos y no pas en as escuelas, a suya continuidat pareixe más que compromesa. Cal un esfuerzo integral ta meter-lo en valura, como siñal d’identidat colectivo d’Aragón, pero de vez dotar-le d´o caracter deportivo transversal, estando capables d’aconseguir puntos de trobada con atros territorios cercanos como son Cuenca u Valencia an que encara se practican as suyas modalizaz tal y como podiemos debatir o pasau agosto en o primer Encuentro Nacional de Barra y Bola d´a capital conquense.

«…mientres sía transmitiu soque de pais ta fillos y no pas en as escuelas, a suya continuidat pareixe más que compromesa. …»